İş Kazası İle İlgili Hukuki ve Cezai Sorumluluklar


Sanayi Devrimi ile birlikte ortaya çıkan makineleşme sonucu işçiler,  günlük yaşamlarının büyük bir bölümünü hızla çoğalan ve genişleyen fabrikalarda geçirmeye başlamışlardır. Bunun sonucu olarak da, iş kazaları ve meslek hastalıklarında büyük artışlar meydana gelmiştir. İş kazaları ve meslek hastalıklarında gerçekleşen artış sebebiyle İş Sağlığı ve Güvenliği konusu gündeme gelmiş, yasal düzenlemelere gidilmeye başlanmıştır. Alınan tedbirler ise iş yeri örgütleri,  riskli sektörlere yönelik özel düzenlemeler, genç-kadın gibi özel gruplar ile KOBİ’ler üzerinde yoğunlaşmaktadır.

Daha çok üretmek, daha çok kar elde etmek düşüncesinden ya da önlemlerin gerekliliğinin farkına varılmamasından kaynaklı, üretimin en önemli faktörü olan insan iş hayatında birçok riske maruz kalmaktadır. Risklere ilişkin gerekli tedbirlerin alınmaması, güvenli bir çalışma ortamı yaratılmaması gibi sorunlar sonucunda da iş kazaları ve meslek hastalıkları oluşmaktadır.  Bu kazalar sonunda ise her yıl azımsanmayacak kadar çok işçi hayatını kaybetmekte, sakat kalmakta ya da hiç çalışamayacak duruma gelmektedir.

İş kazaları sonucunda zarara uğrayan işçiye SGK tarafından, geçici veya sürekli iş görmemezlik ödenekleri ödenir, sigortalının ölümü halinde ise hak sahiplerine yasada belirtilen koşullarda aylık gelir bağlanır. SGK’ nın iş kazası ve meslek hastalığı sonucu çalışana yaptığı yardımlar ve daha önce SGK tarafından karşılanmış olan zararlar, işveren veya üçüncü kişilerin kusurlu bulunması durumunda onlara ödettirilir; bu amaçla da SGK tarafından kusurlu kişilere rücu davası açılabilir.

iş kazası

Bunun yanı sıra işverenin de iş kazaları konusunda hukuki ve cezai sorumlulukları vardır. İşçi ve işveren ilişkisi öncelikle bir sözleşme ilişkisi olması sebebiyle iş kazaları sözleşmeden kaynaklanan sorumluluk türüne göre çözümlenebilir (Kaya A., 2014). Ayrıca borçlar kanununa göre ise; işveren işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak, araç gereçleri noksansız bulundurmak; işçiler de iş sağlığı ve güvenliği konusunda alınan her türlü önleme uymakla yükümlüdür (Borçlar Kanunu Madde 417- İşçinin Kişiliğinin Korunması İlkesi). İşverenin kanuna ya da sözleşmeye aykırı davranışı nedeniyle işçinin ölümü, vücut bütünlüğünün zedelenmesi veya kişilik haklarını ihlaline bağlı zararların tazmini, sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine tabidir. Bu sebeple borçlar kanununa göre işveren ve sorumlu kişiler aleyhinde maddi, manevi tazminat davaları açılabilir. Çünkü borçlar kanunu madde 49’a göre kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren bu zararı gidermekle yükümlüdür. Ayrıca aynı kanunun 50. Maddesine göre ise zarar gören, zararını ve zarar verenin kusurunu ispat yükü altındadır.

İşlenen bir suç nedeniyle, sadece suçtan zarar gören kişinin değil, aynı zamanda tüm toplumun mağduriyeti söz konusudur.  Bu nedenle ceza davaları toplumun yani kamunun temsilcisi olarak Cumhuriyet Savcısı tarafından takip edilir ve “kamu davası” olarak adlandırılır. İş kazası sonucunda da Savcılık tarafından kişi sigortalı olsa da olmasa da işverene kusur verilirse şirketin imza yetkilileri hakkında TCK madde 85’e göre tedbirsizlik ve dikkatsizlik sonucu insan ölümüne sebebiyet verme suçundan ötürü, kişi yaralanmışsa bu defa tedbirsizlik ve dikkatsizlik sonucu insan yaralamaya sebebiyet verme suçundan ötürü TCK madde 89’a göre dava açılmaktadır. İş kazası sonucu ölüm halinde dava kamu davası niteliğinde görüldüğünden çalışanın ailesi şikâyetçi olmadığını bildirse dahi yargılama devam etmektedir. Ayrıca işveren taksirle, bilinçli taksirle öldürme ya da yaralama suçlarından yargılanarak, işverene kanunda belirtilen sürelerce (3 yıldan 6 yıla kadar hapis cezası ve bilinçle taksirde ise taksirli suça ilişkin ceza üçte birden yarısına kadar arttırılarak) hapis cezası verilebilmektedir (Özkan İ.,)

İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili yaşanan risklerin, iş kazaları ve meslek hastalıklarının minimum düzeye indirilebilmesi için bu konuda bilinçlendirme önemlidir. İşçilerin ve işverenlerin iş sağlığı ve güvenliği konusundaki bilgi düzeyleri, davranışlarında etkilidir. Bu nedenle, bilgi düzeylerinin arttırılması yaşanan olumsuzlukları azaltacaktır.

YARARLANILAN KAYNAKLAR

  • İlknur ÖZKAN, ÇSGB İş Başmüfettişi, “İş Sağlığı Ve Güvenliği Kanunu” Sunumu    <Http://Www.Ebso.Org.Tr/Userfiles/Files/Csgb_Sunum.Ppt >
  • Asım KAYA “İş Kazasında İşverenin Hukuki ve Cezai Sorumluluğu” TAAD, Yıl: 5, Sayı: 17 (Nisan 2014)
  • http://www.csgb.gov.tr/csgbPortal/ShowProperty/WLP%20Repository/itkb/dosyalar/ipm/isg04

HAZIRLAYAN

Merve KARAMUSTAFA

Kimya Mühendisi/ C sınıfı iş güvenliği uzmanı